Miernik gazów to jeden z ważnych elementów wyposażenia jednostek straży pożarnej. Dzięki niemu można sprawdzić główne zagrożenia gazowe, których najczęściej nie widać ani nie czuć. Rynek oferuje wiele rozwiązań w różnych przedziałach cenowych i niestety bardzo różnej jakości i funkcjonalności. Jak w tym natłoku wybrać dobre rozwiązanie?

Gazy

Do wyboru mamy mierniki jednogazowe i wielogazowe. W zależności od typu, mierniki wielogazowe mogą mierzyć nawet do 6 gazów. Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że im więcej tym lepiej. Niestety nie jest to prawda. Bardzo rozbudowane urządzenia oznaczają skomplikowaną obsługę i bardzo wysokie koszty zarówno zakupu jak i utrzymania. Tylko nieliczne wysokowyspecjalizowane jednostki będą mogły w pełni wykrzytać tego typu sprzęt przy określonych operacjach ratwonictwa chemicznego.

Większość jednostek na świecie realizując typowe zadania wykorzytuje urządzenia 4 gazowe ze standardowym zestawem sensorów gazy wybuchowe (LEL), siarkowodór (H2S), tlen (O2) i tlenek wegla (CO). Dzięki takiemu zestawowi można zabezpieczyć częste zdarzenia jak wyciek gazu, emisja wodoru, opary paliw lub rozcieńczalników, zagrożenie ze strony biogazu w układach ściekowych, brak tlenu w pomieszcznieach zamkniętych czy podejrzenia zatrucia tlenkiem węgla z niesprawnych urządzeń grzewczych czy spalin pojazdów. Taka konfiguracja jest najkorzystniejsza funkcjonalnie i cenowo. Wszelkie dodatkowe zadania, które mogą się pojawić w rejonie działania danej jednostki sa realizowane z użyciem detektorów jednogazowych takich jak Single Gas Clip. Dzięki temu podczas intensywnej eksploatacji zużywamy tylko standardowy niedrogi detektor wielogazowy. Kosztowne specjalistyczne detektory dobierane ze względu na dany zakład znajdujący się w poblizu jednostki np. chlor (Cl2), amoniak (NH3), fosforowodór (PH3) czy ditlenek siarki (SO2) są używane tylko w wymaganych przypadkach i nie zużywają się tak szybko. Taki układ zapewnia także niskie koszty ewentualnej kalibracji ponieważ kalibracja standardowego detektora 4-gazowego oraz specjalistycznego detektora 1-gazowego jest dużo tańsza niż kalibracja wielosensorowego miernika z najwyższej półki. Podobnie wymiana części (np. sensorów).

Funkcjonalność

O ile 4 gazy są standardowym wyborem o tyle same mierniki 4-gazowe różnią się pod kątem funkcjonalności.  Podstawowe parametry zebrane są poniżej.

Automatyczna pompka zasysająca to wbudowane urządzenie umożliwiające pobór próbki z miejsca, do którego chcemy wejść tzw. przestrzeni zamkniętej (np. studzienki kanalizacyjnej, zbiornika, ładowni czy zamkniętego pomieszczenia). Automatyczna pompka korzysta z zasilania urządzenia więc naturalnie miernik tego typu może działać krócej niż miernik bez pompki.

(fot.1 użycie miernika Multi Gas Clip Pump IR, wyposażonego w podczerowny sensor gazów wybuchowych oraz pompkę zasysającą, przed wejściem do zbiornika przelewowego.)

Sensor gazów wybuchowych. W starszych urządzeniach nie było wyboru i dostępny był tylko sensor katalityczny. Działa on na zasadzie reakcji spalania gazu palnego/wybuchowego. Co za tym idzie aby działał wymagany jest tlen w trakcie pomiaru. W przypadku przestrzeni zamkniętych np. studzienek tlenu może tam nie być i taki detektor nie pokaże gazu wybuchowego. Jednocześnie przekroczenie zakresu powoduje zbyt szybkie wypalanie powłoki katalitycznej, rozkalibrowanie oraz przy dużym przekroczeniu nawet zniszczenie sensora już w kilka minut. Sensor katalityczny zużywa duże ilości prądu przez co miernik może pracować ok. kilku do kilkunastu godzin w zależności od modelu (im dłużej tym większa i cięższa bateria). Dlatego w najnowszym detektorze wielogazowym Multi Gas Clip IR zastosowano sensor podczerwony (Infra-Red). Tego typu sensor działa na zasadzie wysyłania i odbierania określonej fali światła podczerwonego. Powoduje to, że jest całkowicie odporny na przekroczenia zakresu i zatrucia, nie wymaga tlenku do pomiaru, a miernik może działać nawet 2 miesiące bez ładowania (wersja bez pompki) lub 5 dni bez ładowania (wersja z pompką). Sensor IR jest nieco droższy od sensora katalitycznego jednak jego żywotność jest nawet 3-4 razy większa co rekompensuje zakup.

Stopień ochrony określany przez parametr IP (Inernational Protection lub Ingress Protection) gdzie pierwsza cyfra określa ochronę przed dostępem ciał stałych, a druga wody. Rozsądny stopień ochrony to IP67, który oznacza, że urządzenie jest wodoodporne.

Wyświetlacz detektora ma zapewniać dobrą widoczność wszytkich wartości pomiarowych na raz (duże cyfry) i oczywiście musi mieć możliwość podświetlenia. Dodatkowym atutem jest zmiana koloru wyświetlacza podczas alarmu.

Alarmy to podstawowy element każdego miernika. Standardem stał się alarm wibracyjny, optyczny i akustyczny. Warto także wspomnieć o funkcji przeliczania średniej ważonej (STEL i TWA) dla gazów toksycznych. Dzięki niej wiemy jaką dawkę otrzymujemy i czy możemy nadal przebywać w danym miejscu.

Obsługa jest bardzo ważna i nie może być zbyt skomplikowana. W trakcie akcji ratowniczej użytkownik nie ma zajmować się wyborem parametrów detektora tylko ma realizować zadanie. Dlatego w jednostkach ratowniczych stosuje się raczej urządzenia z jednoprzyciskowym menu. Dzięki temu miernik może być obsługiwany np. w rękawicach.

Eksploatacja

Łatwa konserwacja wydłuża i obniża koszty użytkowania urządzenia. Istotnym elementem są filtry detektora, które zanieczyszczają się w naturalny sposób. Dobrze żeby były widoczne dzięki czemu wiadomo kiedy je wymienić zanim zatkają się i wywołają alarm pompki. W mierniku gazów Multi Gas Clip Pump użytkownik może sam dokonać wymiany bez kosztownych wizyt w serwisie.

(fot.2 Transparentna, łatwo dostępna osłona filtów pompki miernika gazów Multi Gas Clip Pump.)

Kalibracja to zespół czynności polegający na podaniu gazu wzorcowego do miernika i sprawdzeniu jego odpowiedzi. Jeżeli jest nieprawidłowa wykouje się adjustację aby podawane przez miernik wartości były prawidłowe. W nowoczesnych miernikach czynności ta jest wykonywana automatycznie przez komputer. Detektor wielogazowy powinien przechodzić okresową kalibrację co 6 miesięcy. Dodatkowo kalibracja jest konieczna po każdym przekroczeniu zakresu pomiarowego. Także intensywne użytkowanie może powodować konieczność częstszej kalibracji.

Z myślą o Straży Pożarnej wprowadzone zostały m.in. walizkowe mobilne stacje kalibracyjne MGC DOCK.

Mierniki gazów www.gasclip.pl

(fot.3 Detektor wielogazowy Multi Gas Clip Pump IR to podstawowe wyposażenie wielu jednostek Straży Pożarnej. Dzięki zastosowaniu podczerwonego sensora gazów wybuchowych można mierzyć gazy wybuchowe bez obecności tlenu i ryzyka rozkalibrowania.)

o autorze

Redakcja