Nagłe Zatrzymanie Krążenia (NZK) dotyka w Polsce ok. 40 tys. osób rocznie. Z tej liczby udaje się uratować zaledwie 2-5% pacjentów. Dlaczego tak mało? Ponieważ podstawowym czynnikiem warunkującym przeżycie jest szybkość działania.

Gdy serce przestaje funkcjonować prawidłowo natleniona krew nie dociera do mózgu. Poszkodowany nagle traci przytomność i przestaje oddychać. Niedotlenione komórki centralnego ośrodka nerwowego zaczynają obumierać po zaledwie 4 minutach. Świadkowie zdarzenia nie mogą biernie czekać na przyjazd karetki – powinni jak najszybciej rozpocząć uciśnięcia klatki piersiowej, by krew trafiła do mózgu i podtrzymała jego czynności życiowe. Kluczowe jest także jak najszybsze użycie defibrylatora AED (ang. Automated External Defibrillator). Urządzenie krok po kroku jasnymi komendami poprowadzi osobę udzielającą pomocy.  Urządzenie dokona analizy pracy serca i tylko w uzasadnionym przypadku dokona defibrylacji – dostarczy do impuls elektryczny do serca zatrzymując jego chaotyczną pracę. Wg badań Europejskiej Rady Resuscytacji szybkie rozpoczęcie uciśnięć klatki piersiowej i wczesna defibrylacja zwiększa przeżywalność ofiar NZK nawet powyżej 75%.

Z tego powodu w Polsce, podobnie jak na całym świecie, powszechny dostęp do automatycznych defibrylatorów zewnętrznych staje się obowiązującym standardem. Zgodnie z  wytycznymi międzynarodowych organizacji  (ILCOR/AHA/ERC) defibrylatory powinny znajdować się tam, gdzie prawdopodobieństwo NZK jest największe ze względu na duże skupisko ludzi lub występowanie  czynników ryzyka: w obiektach komunikacji , w urzędach, halach sportowych, biurowcach etc.

Modelowy program Publicznego Dostępu do AED (PAD – ang. Public Access Defibrillation) zakłada takie rozmieszczenie urządzeń, by umożliwić skorzystanie z nich w czasie poniżej 4 minut.

W krajach wysoko rozwiniętych, które przeprowadziły szczegółowe badania nad problemem NZK wdraża się tysiące lokalnych programów PAD (ang. Public Access Defibrillation – publicznego dostępu do defibrylatorów) , których celem jest stworzenie gęstej siatki AED, by każda osoba potrzebująca mogła w krótkim czasie skorzystać z urządzenia. W Japonii w ciągu ostatnich 5 lat zainstalowano ponad 300 tysięcy defibrylatorów, w Holandii jest ich ponad 90 tysięcy.

Polska podąża za światowym trendem i AED coraz częściej pojawiają się w przestrzeni publicznej. Stają się zauważalne. W praktyce defibrylatory instalowane są w wielu zakładach pracy, urzędach, szkołach, na lotniskach, dworcach kolejowych, w hotelach, w centrach handlowych i pływalniach.

1307187-AED-posiada-system-alarmowy-powiadamiajacy-sluzby-ratownicze-ktory-jest-uruchamiany-po-otwarciu-skrzynki-Urzadzenie-samo-podpowie-ratujacemu-jak-sie-nim-posluzyc

AED posiada system alarmowy powiadający służby ratownicze, który jest uruchamiany po otwarciu skrzynki. Urządzenie podpowie ratującego jak go użyć.

Jeden z pierwszych programów poprawy bezpieczeństwa mieszkańców zgodnie ze standardami PAD wprowadziło miasto i gmina Trzebinia pod hasłem „ Trzebinia Miastem Bezpiecznego Serca”. W ramach programu na terenie całej gminy w miejscach publicznych umieszczono 20 urządzeń AED. Również w Krakowie już w 2007 roku zorganizowano akcję „Impuls życia”, której celem było rozmieszczenie defibrylatorów w różnych punktach miasta.

Dobrym przykładem jest Międzynarodowy Port Lotniczy im. Fryderyka Chopina, gdzie defibrylatory AED rozmieszczono średnio co 150 metrów. Również Warszawskie Metro zdecydowało o zainstalowaniu AED na wszystkich stacjach podziemnej kolejki a PKP umieściło je na największych dworcach. A pierwszym przewoźnikiem w kraju, który zbudował program PAD we wszystkich swoich pociągach (ponad 50 szt.) są Koleje Wielkopolskie.

W Polsce powstało również wiele inicjatyw lokalnych i Fundacji promujących dostęp do wczesnej defibrylacji np. Stalowa Wola dla Serca czy Fundacja „Złote Minuty” ze Szczecina, które mają na celu zakup defibrylatorów i umieszczanie ich w przestrzeni publicznej. 22 maja 2015 w Gdyni odbędzie się pierwsza międzynarodowa konferencja „Aktywni dla Serca”, która z inicjatywy Centralnego Ośrodka Medycyny Sportowej będzie skupiać się na promocji PAD i  budowaniu wzorców odnośnie wczesnej defibrylacji.

10854275_918743144842717_2822799611064147676_o

Defibrylator powinien być dostępny 24 h na dobę.

Idea budowy Publicznego Dostępu do Defibrylatorów AED jest realizowana lub rozważana w wielu miastach i gminach w Polsce. Jednym z ciekawszych projektów ostatnio zrealizowanych jest PAD w Powiecie Myślenickim i w Powiecie Kępińskim. W 2014 roku z inicjatywy Starosty Powiatu w Myślenicach, na terenie powiatu zainstalowano siedem ogólnodostępnych defibrylatorów zewnętrznych. W Powiecie Kępińskim z inicjatywy radnego, który sam przeżył NZK zainstalowano 12 defibrylatorów AED, a cześć z nich zostało zamontowanych na remizach lokalnych Ochotniczych Straży Pożarnych.  Również Oddział Wojewódzki ZOSP RP we Wrocławiu od kilku lat prowadzi program „Dolny Śląsk Bezpieczna Wieś”, który ma na celu promocje wczesnej defibrylacji i umieszczenie na remizach defibrylatorów lub specjalnych oznakowań z przyciskiem sytemu alarmowo-ratunkowego.

Do tej pory AED w większości przypadków montowane były wewnątrz urzędów, pływalni i innych punktów użyteczności publicznej i tym samym dostęp do nich ograniczony był godzinami ich otwarcia. W 2014 roku pierwszy raz w Polsce skorzystano z rozwiązań umożliwiających zamontowanie AED w miejscach ogólnodostępnych, na zewnętrz budynków przez co można z nich skorzystać przez 24 godziny na dobę.

Defibrylatory zostały umieszczone w specjalnych zielonych kapsułach ROTAID, oznakowane międzynarodowym symbolem AED: błyskawicą w sercu oraz znakiem krzyża po prawej stronie. Przy każdym urządzeniu znajdują się tabliczki z ilustrowaną instrukcją, jak skutecznie działać w przypadku konieczności udzielenia pierwszej pomocy.

53fc74217196e_gd

Widoczny z daleka, zielony kolor kapsuły i jej charakterystyczny okrągły kształt nie pozostawiają wątpliwości – właśnie tu zlokalizowane jest urządzenie ratujące życie. Kapsuły ROTAID skutecznie chronią defibrylator AED przed kurzem, wilgocią, solą i aktami wandalizmu. Specjalny filtr blokujący promienie UV sprawia, że promienie słoneczne nie nagrzewają skrzynki, a dodatkowy moduł grzewczy chroni je w zimie przed ujemnymi temperaturami. Podobne rozwiązania są już montowane w wielu miejscach w Polsce, a jedną z najciekawszych lokalizacji jest Molo w Sopocie.

Wspólnym mianownikiem wszystkich tych projektów jest dobór  defibrylatora AED. Aparaty instalowane publicznie muszą być proste i intuicyjne w obsłudze, odporne na warunki zewnętrzne i niezawodne. We wszystkich największych projektach PAD zdecydowano się na urządzenia marki PHILIPS. Dzięki zastosowaniu klucza pediatrycznego umożliwiają defibrylację zarówno osób dorosłych jak i dzieci przy użyciu tych samych elektrod. Koszty eksploatacji urządzeń zostały zminimalizowane, ponieważ nie ma już potrzeby cyklicznej wymiany elektrod pediatrycznych co 2 lata.

A ratownicy medyczni cenią sobie urządzenia PHILIPS-a ze względu na kompatybilność ich elektrod AED z defibrylatorami manualnymi innych producentów w karetkach. Dzięki zastosowaniu prostych przejściówek, ratownik może kontynuować leczenie pacjenta na tych samych elektrodach co znacząco przyspiesza akcję ratowniczą.

Ciekawymi inicjatywami są projekty „Ratuj Życie” i „Ratuj z sercem”, których celem jest umieszczenie istniejących w Polsce defibrylatorów na mapach dostępnych w Internecie. Aby móc szybko zlokalizować najbliższy defibrylator AED w pobliżu miejsca zdarzenia, Fundacja Ratuj Życie stworzyła bezpłatną aplikację z interaktywną mapą AED. Za pomocą telefonu komórkowego lub tabletu możemy szybko znaleźć  najbliższe urządzenie. Zachęcamy do pobrania programu ze strony www.ratujzycie.eu.

kepno

W projektach w powiecie Kępińskim i Myślenickim wprowadzono również powszechne, bezpłatne szkolenia dla mieszkańców, a z inicjatywy Zarządu PTH Kąpielisko Morskie w Sopocie na Molo odbywa się co miesiąc akcja „Zielona Godzina dla Serca”. To powszechne zaangażowanie sprawia, że mieszkańcy poszczególnych gmin i miasta z wdrożonymi programami PAD mogą naprawdę czuć się bezpiecznie.

Technologia w rozwiązaniach PAD

Umieszczenie defibrylatorów AED na zewnątrz i dostępnych 24h/7/365 wymaga, nie tylko użycia specjalnych skrzynek chroniących przed warunkami atmosferycznymi i aktami wandalizmu, ale również zastosowania systemów alarmowych i powiadamiania służb ratowniczych. Skrzynki AED nie powinny być zamykane na klucze czy kłódki, co najwyżej zabezpieczone łatwo zrywaną plombą,. Ochrona przed wandalami realizowana jest przez moduły alarmowe uruchomiane po otwarciu skrzynki. System alarmowy posiada w standardzie sygnalizację świetlną i dźwiękową. Dodatkowo może być wyposażony w moduł GSM/GPRS, który wysyła powiadomienia do osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy, ochrony oraz administratora urządzenia. Aby dodatkowo zabezpieczyć defibrylator AED przed kradzieżą, urządzenia wyposaża się w moduł GPS, umożliwiający monitorowania aktualnego jego położenia za pomocą aplikacji mobilnych. Ciekawą funkcją modułów GSM/GPRS jest możliwość monitorowania stanu urządzenia AED i przekazywania alarmów w przypadku gdy urządzenie podczas standardowych codziennych auto testów wykryło brak gotowości do użycia. Mimo, że defibrylatory AED posiadają długowieczne baterie i przeprowadzają codzienne autotesty w przypadku zastosowania modułów GSM do monitorowania stanu urządzenia nie będziemy potrzebowali angażować ludzi do „odwiedzania” punktów, w których zamontowano AED w systemie PAD w celu sprawdzenia ich sprawności.

Należy podkreślić, że użycie defibrylatorów AED jest w całkowicie bezpieczne dla poszkodowanego i osoby udzielającej pomocy, postępującej zgodnie z poleceniami głosowymi. Jednakże w prawidłowo zaprojektowanym systemie PAD zaangażowanie służb ratowniczych i ich szybkie powiadomienie dodatkowo zwiększa skuteczność każdej akcji ratującej ŻYCIE.

Defibrylatory w rozwiązaniach PAD

Wybór defibrylatora AED w Publicznym Dostępie jest również bardzo ważnym czynnikiem. Warto zwrócić uwagę, że często może być wykorzystywany przez ludzi, którzy mieli do tej pory małą styczność z pierwszą pomocą, dlatego im mniej musimy wykonać czynności związanych z obsługą sprzętu, tym lepiej. Oczywiście każdy dostępny na rynku AED musi posiadać menu w języku polskim i głośnymi komendami „podpowiadać” osobie udzielającej pomocy co ma robić, ale jeśli aparat jest zbyt skomplikowany, może niepotrzebnie wydłużyć akcję ratowniczą.

1602075_724745474242486_5539013597067537989_o

Z najnowszych badań wynika, że RKO jest jeszcze bardziej skuteczna, jeśli przerwy w uciśnięciach klatki piersiowej poszkodowanego są jak najkrótsze, nawet kosztem oddechów. Dlatego bardzo ważnym czynnikiem w RKO jest zminimalizowanie czasu analizy i ładowania defibrylatorów AED podczas akcji. Najlepsze urządzenia na rynku potrafią już zrobić to w czasie poniżej 8 sekund.

o autorze

Redakcja