W medycynie ratunkowej i medycynie katastrof zarządzanie pomocą medyczną oraz zasobami sprzętowymi prowadzone jest w oparciu o wynik segregacji pacjentów, zwany triagem. Podstawowym celem triagu jest zapewnienie przeżycia i leczenia jak największej liczby ofiar dostępnym nakładem sił i środków. O kolejności udzielania pomocy medycznej decyduje stopień zagrożenia życia i zdrowia. 

Segregacji na miejscu zdarzenia dokonują też na co dzień strażacy udzielający kwalifikowanej pierwszej pomocy. Zasady organizacji ratownictwa medycznego w Krajowym Systemie Ratowniczo – Gaśniczym określają zakres czynności wykonywanych przez ratownika w ramach kwalifikowanej pierwszej pomocy. Czynności ratownicze w ramach KPP realizowane są w zależności od rodzaju obrażeń i zagrożenia poszkodowanych wg procedur ratowniczych. Do czynności tych należy rozpoznanie u osób poszkodowanych stanu nagłego zagrożenia zdrowotnego oraz prowadzenie segregacji pierwotnej lub udział w segregacji wtórnej, z zastosowaniem sprzętu będącego na wyposażeniu podmiotów KSRG.

Wytyczne zobowiązują podmioty ratownicze do zaopatrzenia się w zestaw do segregacji poszkodowanych dla 50 osób (w przypadku gotowości bojowej na poziomie „C”, wytyczne określają posiadanie nawet dwóch takich zestawów), służący do przeprowadzenia procedur triage.

W związku z powyższym w niniejszym artykule przybliżę z jakich elementów składa się taki zestaw oraz przedstawię zastosowanie go podczas działań.

Budowa i zalety użytkowe 

Zestaw do segregacji poszkodowanych Triage składa z się z torby o prostej konstrukcji, która zawiera szybki dostęp do wszystkich elementów wyposażenia. Torba posiada kieszenie i przegródki. Wykonana jest z materiału odpornego na zabrudzenia i przetarcia, posiada uchwyt do trzymania w dłoni lub zawieszenia na ramieniu. Takie rozwiązanie pomaga w transporcie zestawu przez ratownika w sytuacji gdyby ze sprzętem trzeba było przejść na znaczną odległość w celu dotarcia do poszkodowanych.

Torby triage wykonane są z solidnych nieprzemakalnych materiałów, odpornych na brud, czy przetarcia. Wysoka jakość wykonania zgodna z linią produktów PSP R-1 i OSP R-1 zapewnia wieloletnią i bezawaryjną pracę. Na rynku producenci oferują dwa rodzaje zestawów triage: standardowy i Max oraz rozszerzenie dla wersji Max.

W skład podstawowego wyposażenia zestawu triage wchodzą opaski odblaskowe do segregacji kodowane kolorami umieszczone w wodoodpornym pokrowcu – 36 sztuk, karty do segregacji wykonane z wodoodpornego i nierozrywalnego papieru umieszczone w koszulce ochronnej, z możliwością zawieszenia – 10 sztuk. Opaski posiadają napisy określające aktualny stan poszkodowanego tj. odpowiednio kolor czerwony (pomoc natychmiastowa), kolor żółty (pomoc pilna), zielony (pomoc odroczona), czarny (nie do odratowania). Opaski z odpowiednim kolorem i adnotacją zakładamy na rękę poszkodowanego. Natomiast karta posiada awers i rewers.

52c6ba1c-5218-4ad7-92a1-27ad4f605edd

Rewers stanowi część opisową dla danego priorytetu. Osoba przeprowadzająca triage odnotowuje stan pacjenta, rodzaj i miejsce zauważonego urazu, rodzaj transportu z miejsca zdarzenia, dane pozwalające na identyfikację pacjenta oraz kwalifikuje ją do odpowiedniej grupy segregacyjnej (pozostawia priorytet ewakuacyjny, niepotrzebną część odrywa). Na odwrocie karty znajdują się kolejne rubryki wypełniane zazwyczaj podczas segregacji wtórnej (szczegółowa ocena podstawowych parametrów życiowych, podane leki, ich dawki, a w sytuacji osoby z którą mamy kontakt logiczny po wywiadzie wpisuje się uczulenia, zażywane leki, czy choroby przewlekłe).

Każda karta dysponuje indywidualnym i niepowtarzalnym numerem identyfikacyjnym. Ma to ogromne znaczenie w przypadku identyfikacji osób nieprzytomnych. Współczesne karty segregacyjne zaopatrzone są w kody paskowe pozwalające współpracować z systemem teleinformatycznym. Poszkodowany z wypełnioną kartą założoną na szyi zostaje przetransportowany do szpitala. Dane uzyskane z kart są dużą pomocą dla pracowników Szpitalnego Oddziału Ratunkowego.

Rozbudowane zestawy posiadają też w wyposażeniu nożyczki ratownicze, niezmywalny pisak, pałeczkę świetlną, rękawiczki nitrylowe oraz latarkę ręczno-czołową. Jako opcję dodatkową do zestawów można dokupić kamizelki odblaskowe dla ratowników odpowiedzialnych za poszczególne etapy działań ratowniczych: koordynator medyczny, lider segregacji medycznej oraz ratownik zarządzający transportem do szpitala.

Wskazówki praktyczne 

W Polsce najczęściej segregacja medyczna odbywa się za pomocą metody START (Simple Triage And Rapid Treatment – prosta segregacja i szybkie leczenie). Jest ona oparta na ocenie stanu poszkodowanego: sprawdza się częstość oddechu, obecność tętna na tętnicy szyjnej lub czas powrotu krążenia włośniczkowego i stan świadomości. W modelu tym nie zaleca się poświęcenia kilku minut ofierze, której stan jest na tyle ciężki, że nie rokuje przeżycia, podczas gdy na pomoc czeka jeszcze kilku innych poszkodowanych.

Dokonujący segregacji dzieli uczestników zdarzenia na cztery grupy, określone odpowiednimi kolorami, na podstawie błyskawicznej oceny podstawowych parametrów życiowych, gdyż ocenę taką należy przeprowadzić w ciągu 30 sekund.2 Służby ratownicze działają zgodnie z wcześniej przyjętymi procedurami w myśl zasady „platynowych” minut, aby poszkodowani trafili do szpitala w ciągu „złotej” godziny od momentu zdarzenia.

Triage stosuje się nie tylko przy wypadkach masowych i katastrofach. Wystarczy „mały” wypadek gdzie są trzy poszkodowane osoby, a w pierwszej karetce przyjeżdża dwóch ratowników medycznych. W takiej sytuacji należy też dokonać triagu, gdyż czasem na przyjazd kolejnych zespołów trzeba czekać nawet kilkadziesiąt minut.

Doświadczenie pokazuje, że nie wszystkie ofiary dużych wypadków zaopatrywane są w karty segregacyjne. Wynika to z chaosu panującego na miejscu, jak również z tego, że część poszkodowanych samodzielnie opuszcza miejsce zdarzenia i przygodnym środkiem transportu trafia do szpitala. Dlatego też należy zadbać, aby każda ofiara zdarzenia zaopatrzona została w kod barwny i/lub kartę segregacyjną. Karta pełni funkcję ważnego dokumentu medycznego.

Przypominam też, że w zdarzeniach masowych kiedy na miejscu nie ma jeszcze ZRM lub gdy nie ma możliwości wejścia członków tego zespołu do strefy działań segregacji pierwotnej dokonują ją wyznaczeni przez dowódcę strażacy. Ci, którzy idą za nimi widzą, jaki został przyznany priorytet ewakuacji i komu mają udzielać pomocy w pierwszej kolejności, a kogo niestety muszą póki co zostawić.

Zgodnie z metodą START w pierwszej kolejności ewakuujemy – czerwonych, potem – żółtych. Zielonych jako ostatnich przemieszcza się gdzieś z boku, a następnie transportem niemedycznym ewakuuje do szkół lub innych obiektów użyteczności publicznej. Podczas triagu u osób z niewydolnością oddechową, krążenia i zaburzeniami świadomości nie rozpoczyna się czynności resuscytacyjnych – zostają one uznane przez lekarzy za zmarłe – kolor czarny. Ratownik straży pożarnej po kursie KPP w takiej sytuacji używa priorytetu żółtego. Wynika to z tego, że w polskim prawie tylko lekarz może stwierdzić zgon osoby poszkodowanej.

Po wdrożeniu procedur leczniczych odpowiednich dla poszkodowanych z grupy czerwonej, a przed rozpoczęciem transportu definitywnego przeprowadza się segregację wtórną – przy wykorzystaniu dokumentacji medycznej. Segregacja wtórna jest realizowana w pierwszej kolejności wobec osób poszkodowanych o najwyższym priorytecie. Opiera się na ona pełnym badaniu poszkodowanego i dokonaniu oceny szansy przeżycia. Dokonywana jest przez najbardziej doświadczony personel dostępny w danej chwili, zdolny do oceny poziomu wymaganej pomocy medycznej. Ma zapewnić udzielenie jak najlepszej pomocy maksymalnej liczbie poszkodowanych, ustaleniu kolejności transportu poszkodowanych do ośrodków leczniczych, pozwala na wybór optymalnej drogi transportu (lądowa, powietrzna, wodna) zależnie od stanu poszkodowanego i dostępnych środków transportu.1 Mogą w niej pomagać strażacy po kursie KPP.

Myślę, że w niniejszym artykule udało mi się przedstawić wykorzystanie przez strażaków ratowników podczas działań zestawu do segregacji poszkodowanych w zdarzeniach mnogich i masowych. Zachęcam jednocześnie do zakupu na wyposażenie swoich jednostek przynajmniej podstawowych zestawów triage, gdyż wypadki z większą ilością poszkodowanych zdarzają się coraz częściej.

Strażakom dokonującym segregacji medycznej pragnę przypomnieć, że wszelkie czynności ratownicze wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia życia powinny być wykonywane z poszanowaniem zasad etyki i humanitaryzmu.

o autorze

komendant74